Samo jedna žena u našoj istoriji upamćena je kao ”srpska mati”

Od Sv. Anastasije (majke Svetog Save), kraljice Jelene Anžujske, Jefimije (Jelene Mrnjavčević), kneginje Milice, sultanice Mare Branković, pa preko Čučuk Stane (žene Hajduk Veljka) ili Ivane Proroković (majke Petra II Petrovića Njegoša), pa sve do Milunke Savić, samo jedna žena u našoj istoriji upamćena kao ”srpska mati”. Njen svetiteljski kult je posebno jak kod Srbi iz Panonske nizije. U pitanju je Prepodobna Mati Angelina Branković, žena koju su krasile gotovo sve vrline jedne hrišćanske svetice. 

Angelina Branković je rođena krajem prve polovine 15. veka kao šesta ćerka kneza Đorđa Arijanita Komnina (Komninovića), srednjovekovnog velikaša iz Albanije i gospodara oblasti između reke Škumbe i grada Elbasana, i njegove supruge Marije Muzaka. Komninovići su bili deo plemstva cara Dušana, gospodara Albanije. Po disoluciji velikog Dušanovog Carstva i kasnijem osnivanju srpske despotovine, oblasti izvan despotovine ostale su u rukama ovih porodica, koje su se na razne načine borile protiv najezde Turaka iz Male Azije na Balkan.

Angelinina rođena sestra Andronika (Donika) Komninović udala se za slavnog čuvara pravoslavlja iz Albanije i borca protiv Turaka Đorđa Kastriota (Kastriotića) Skenderbega.

Angelina je rasla u dvoru svoga oca kneza Đorđa Arijanita i bila je veoma obrazovano dete koju su podučavale monahinje na najboljim srpskim i vizantijskim knjigama onog vremena. Rasla je i odgajana je u duhu velike pobožnosti, oslanjajući se u potpunosti na volju Božju. U vreme njenog devojaštva, u albanske krajeve nekadašnje Dušanove Carevine, kojima su još uvek vladali Dušanovi velikaši, kao izgnanik dolazi srpski despot Stefan slepi Branković (1458-1459), drugi sin despota Đurđa Brankovića (1427-1456), poznatijeg kao ”Đurađ Smederevac”. 

Despota Stefana slepog oslepeli su kao dete Turci pošto je njegov otac da bi spasao Srbiju morao da preda svoju dva sina kao taoce turskom sultanu Muratu II 1441. godine. Sultan Murat je prethodno fabrikovao optužbe da despot Đurđe kuje dvorsku zaveru protiv njega. Kao odmazdu Turci uzimaju sinove Grgura i Stefana, odvode u zarobljeništvo i obojicu ih oslepljuju. Po smrti despota Đurđa Brankovića 1456. na srpski presto stupa njegov najmlađi zdravi sin despot Lazar Branković (1456-1458). Međutim, i despot Lazar iznenada umire u svojim tridesetim godinama, a na despotski presto stupa upravo Stefan Branković slepi. Njegov stariji brat Grgur zamonašuje se u manastiru Hilandar gde umire kao monah German 1459.

Srpska Despotovina se nalazila u velikim iskušenjima, pred sam padom pod Turke. Samo dva meseca pred pad srpske prestonice Smedereva, despota Stefana slepog na vrlo nepravedan način udaljuju sa prestola nekoliko najznačajnijih srpskih velikaša tog vremena (kralj Bosne i čovek koji preuzima titulu srpskog despota Stefan Tomašević, despotica Jelena Paleolog, supruga pokojnog despota Lazara Brankovića (1456-1458), veliki vojvoda Mihailo Anđelović) zajedno sa mađarskim kraljem Matijom Korvinom. Pravedni Stefan odlazi iz Srbije i preko Budima dospeva do svoje sestre Katarine Branković grofice celjske, a od nje preko Dubrovnika odlazi kod srpskih velikaša u Albaniju u kojoj biva jako lepo primljen. 

Knez Đorđe Arijanit ugostio je despota Stefana slepog kao rođenog brata i prijatelja. U tim trenucima kneževa mlada ćerka Angelina na najuzvišeniji hrišćanski način zavolela je slepog srpskog mučenika, gosta njenog oca. Dogodilo joj se ono što se desilo i Kosari, ćerki bugarskog cara Samuila, koja je u 10. veku na sličan način zavolela srpskog kneza i mučenika Jovana Vladimira, prvog srpskog svetitelja. Poput Kosare, i srpska mati Angelina je zamolila svog oca za blagoslov i brak sa despotom Stefanom, a oni su se venčali u nekadašnjoj srpskoj prestonici Skadru 1461. Udavši se za slepog despota, Angelina je prosto poželela da u svemu podeli sudbinu sa izgnanim pravednikom Stefanom.

Iz ovog braka, srpska mati Angelina je rodila sinove Đorđa i Jovana, i ćerku Maru. Usled žestokih turskih napada na pravoslavnu Skenderiju, Stefan i Angelina su nakon venčanja i rađanja dece bili primorani da se sklone u Italiju, u oblast Friuli oko današnjeg Trsta. Prethodno je Angelina na preporuku svog zeta Skenderbega kupila stari zamak na reci Taljamento koji je nazvala ”Beograd”. U tom zamku se blaženi i pravedni srpski despot Stefan upokojio 1476. godine, a Gospod ga je proslavio netruležnošću njegovih moštiju, dok ga je Srpska pravoslavna crkva kanonizovala kao Svetog Despota Stefana Slepog.

Despotica Angelina Branković je kao udovica sa maloletnom decom počela da oskudeva u svom životu u tuđini, no mađarski kralj Matija Korvin pozvao ju je da se preseli u južnu Ugarsku kao deo njegove kraljevine u kome su živeli Srbi, tačnije u Srem i utvrđeni grad Kupinovo na Savi. Angelina je sa sobom ponela netruležne mošti svoga supruga Stefana i preko Beča i Budima nastanila se u Kupinovu. U crkvi Svetog Apostola Luke u Kupinovu 1486. položila je muževljeve svete mošti. 

Kralj Matija Korvin je, pored priznanja titule despota Brankovićima, dao na upravu Srem Angelininom starijem sinu Đorđu. Despot Đorđe se, međutim, brzo odrekao uprave u korist svoga mlađeg brata i Angelininog mlađeg sina Jovana. Đorđe se zamonašio 1495. u manastiru Kupinovu i dobio je ime Maksim. 

No već 1502. umire mladi despot Jovan, te se usled čestih upada Turaka majka Angelina i sa starijim sinom Maksimom seli kod vlaškog vojvode Jovana Radula prenevši pritom i mošti supruga Stefana i mlađeg sina Jovana. Maksim Branković je u Vlaškoj bio hirotonisan za mitropolita vlahozaplaninskog i tu je uspeo da izmiri vojvodu Radula sa moldavskim vojvodom Bogdanom. Tokom svog boravka u Vlaškoj i Moldaviji, mati Angelina Branković i mitropolit Maksim su učinili brojna dobra dela koja se među Rumunima i dan danas pamte.

Međutim, zbog sada zbog strašnih naleta Turaka na Vlašku, mati Angelina Branković se sa Maksimom vraća u Srem. Maksim postaje čuveni mitropolit beogradski i sremski, ujedinjujući ove dve eparhije (i danas srpski patrijarsi nose titulu ”mitropolit beogradsko-karlovački”). Sledeći zadužbinarski duh svoje porodice i svojih rođaka Nemanjića i Lazarevića, Maksim Branković zajedno sa majkom Angelinom podiže je manastir Krušedol, centralni manastir Fruške Gore, te jedinstvene svete srpske planine. Uopšte manastir Krušedol je centralna svetinja srpskog naroda severno od Save i Dunava. 

Pod strašnim naletima Turaka na Beograd, mitropolit Maksim prenosi svoju episkopsku stolicu u Sremske Karlovce koju uzdiže na nivo arhiepiskopije, no pre nego što će Beograd i cela Ugarska pasti Turke arihepiskop Maksim Branković se upokojio u Gospodu 1516. godine. Sahranjen je u svojoj zadužbini manastiru Krušedolu i kanonizovan je kao Sveti Ariepiskop Maksim. Ostao je upamćen u narodu zajedno sa svojom majkom Angelinom kao porodica koja je nesebično pomagala narod žrtvujući sve što imaju za njegovo očuvanje i opstanak u teškim vremenima.

Po smrti svog sina arhiepiskopa Maksima, mati Angelina Branković takođe postaje monahinja u manastiru Krušedol zadržavši na monašenju ime Angelina. Njen gotovo ceo život je već bio žrtva i podvig tako da je monašenjem samo pojačala podvižnički život i molitvu za spasenje svog naroda. Bila je sva predana molitvi, milosrđu i obnavljanju srpskih svetinja u Sremu. Zbog svojih mnogobrojnih dobrih dela i požrtvovanosti, ona je kao gotovo savršena hrišćanka, supruga, majka i monahinja ona je u svom narodu postala poznata „srpska majka“ ili ”srpska mati ”. Nakon svog bogougodnog zemaljskog života, Sveta srpska mati se upokojila 1520. u manastiru Krušedolu u čijoj porti je i sahranjena. Nakon nekoliko godina, njene svete i netruležne mošti prenete su u hram manastira Krušedola i položene su u isti ćivot sa moštima njenog Svetog sina Jovana despota.

Nažalost, svete i čudotvorne mošti sremskih svetitelja Brankovića spalili su Turci zajedno sa manastirom Krušedol 1716. neposredno pre Petrovaradinske bitke svesni značaja ove porodice za srpski narod. Nakon ovog spaljivanja, na čudesan način je preživela samo leva ruka Svete Majke Angeline. 

Žitije prepodobne mati Angeline napisano je još u 16. veku. Ono se zajedno sa službom sastavljenom za nju nalazi i u Rimničkom, Moskovskom i Beogradskom Srbljaku.

Kult prepodobne majke Angeline koja je imala jako težak život nadživevši muža, oba sina i ćerku Maru, u srpskom narodu je vrlo rano izgrađen, a njene mošti su isceliteljske. Narod je znao da je živela u velikoj oskudici i nesrećnim vremenima, a sama je vezla prekrivače za kivote svog svetog muža i svojih svetih sinova.

U Kupinovu, u blizini crkve Sv. Apostola Luke, koja i danas postoji, sve do 1930. postojala je crkva posvećena Prepodobnoj mati Angelini, a Toma Vučić Perišić podigao je 1858. u Gruži crkvu posvećenu majci Angelini.

Lik Prepodobne Angeline nalazi se na svim ikonama svetih Brankovića. U zidnom slikarstvu, mati Angelina je naslikana u Rivcu, Neredinu, Bokovcu, Golubincima, Jasenovu, Uljmi, Rumenki, Kaću, u Sabornoj crkvi u Beogradu, u priprati Pećke patrijaršije, u glavnoj crkvi manastira Hilandara, u priprati Saborne crkve u Šapcu, u manastiru Klisure kod Arilja. Prikazana je i na ikonama, u Maradiku (rad Zaharija Orfelina iz 1776.), u Srpskoj Crnji (rad Đure Jakšića iz 1853.), u Sabornoj crkvi u Vršcu (rad Paje Jovanovića), u Ostojićevu (rad D. Aleksića 1872.), itd.

Srpska pravoslavna crkva Prepodobnu mati Angelinu proslavlja 12. avgusta i 23. decembra. U njenom manastiru Krušedolu, 12. avgusta se organizuje veliki narodni sabor, a među Srbima prečanima, Mati Angelina je naročito poštovana.

Molitvama Svete srpske majke Angeline neka Gospod pomiluje njen narod i udostoji ga njenog i dela njegovih velikih svetitelja. 

Autor slike Milica Ajduković

Zapratite nas i na socijalnim mrežama:

Fejsbuk

Instagram

Tviter

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *